De biotiek van een park duidt op de aanwezige planten- en diersoorten die erin voorkomen. Dit kunnen zowel soorten van natuurlijke als cultuurlijke aard zijn. Maw: zijn ze daar spontaan opgedoken of zijn ze het resultaat van menselijk ingrijpen?
Streekeigen soorten zijn soorten die in een regio (vb de Kempen, de kust, het Maasland...) van nature (frequent) voorkomen, of die om cultuurhistorische redenen typisch voor die regio zijn. Het is niet omdat een soort in Vlaanderen inheems is, dat ze ook streekeigen is. Wintereik is bv. een soort die typisch is voor de Kempen, maar niet voor de rest van Vlaanderen.
Een estuarium is een verbrede, veelal trechtervormige riviermonding. Zoet rivierwater en zout zeewater worden er vermengd en zodoende ontstaat brak water en is getijverschil waarneembaar.
Gezien de omvattendheid van de functie van ‘boswachter’ besliste het Agentschap voor Natuur en Bos sinds enige tijd deze functie op te splitsen in drie functies, met name boswachter, natuurinspecteur en beleidsadviseur. Elk van deze functies heeft een welomschreven takenpakket en teneinde het overzicht te bewaren is er nood aan overleg en samenwerking tussen de verschillende functies.
Binnen de overheid kan men mensen contractueel of statutair tewerkstellen. Contractuele werknemers worden tewerkgesteld bij de Vlaamse Overheid door middel van een contract, net zoals dit gebeurt in de private sector. Statutaire werknemers of ambtenaren worden benoemd via een besluit na het succesvol hebben doorlopen van een proefperiode.
Wat betreft de functies van boswachter, natuurinspecteur en beleidsadviseur opteert men er voor om deze functie veelal statutair in te vullen. Volgens de regelgeving dienen belangrijke, permanente functies statutair ingevuld te worden. In bepaalde situaties, bvb tijdelijke behoefte, kan men deze functie contractueel invullen. bepaalde situaties, bvb tijdelijke behoefte, kan men deze functie contractueel invullen.
Hier lees je meer over overkoepelende voorwaarden, statutair – contractueel en specifieke vereisten.
Biodiversiteit is de afkorting van ‘biologische diversiteit’ en staat voor de grote verscheidenheid aan micro-organismen, dier- en plantensoorten en habitats.
Autochtone planten kunnen beter aangepast zijn aan ziektes, uitzonderlijke vorstperiodes, interacties met andere organismen, … dan niet-autochtone. Ze hebben zich immers gedurende vele eeuwen aangepast aan de lokale groeiomstandigheden. Deze aanpassingen zijn opgeslagen in het genetisch materiaal van de planten en zijn daarom overerfbaar. Maar vele autochtone bomen en struiken worden bedreigd door ontbossing, bosfragmentering, intensief bosgebruik en het verdwijnen van kleine landschapselementen. Voor heel wat soorten blijft er nog maar hier en daar een restpopulatie over in Vlaanderen. Ook de massale aanplant van inheemse soorten met niet-autochtone herkomst vormt een bedreiging voor de resterende autochtone populaties. Door inkruising van niet-autochtone genetische informatie in de autochtone populaties wordt de genetische diversiteit beïnvloed. Daarbij kan heel wat informatie verloren gaan. Genetische diversiteit is helaas geen simpele optelsom. We willen de autochtone populaties van bomen en struiken de nodige kansen bieden voor het behoud en de verdere evolutie van hun genetische diversiteit, zodat zij sterk staan voor de toekomst. Daarom moeten we autochtone populaties beschermen, en zoveel mogelijk autochtoon plantsoen gebruiken bij aanplantingen.
Zowel voor openbaar als privé-bos gelden strikte regels rond het kappen van bomen. Kappingen voorzien in een goedgekeurd bosbeheerplan mogen onmiddellijk worden uitgevoerd en zijn niet meldingsplichtig. Voor alle andere kappingen in het kader van het beheer van het bos en die niet leiden tot ontbossing moet een machtiging worden gevraagd aan het Agentschap voor Natuur en Bos.
Hier lees je meer over de regels rond kapmachtiging.
Een plantensoort is inheems in Vlaanderen als Vlaanderen binnen het natuurlijke verspreidingsgebied van de soort ligt. Een individuele plant is autochtoon of oorspronkelijk inheems in een bepaalde streek in Vlaanderen, als deze een nakomeling is van planten die zich sinds hun spontane vestiging na de laatste ijstijd altijd natuurlijk hebben verjongd, of die kunstmatig vermeerderd werden met strikt lokaal materiaal. Een zomereik afkomstig uit de Balkan is dus niet autochtoon in Vlaanderen, maar de soort zomereik is hier wel inheems.
Deze verkoop gebeurt openbaar, zoals het Vlaams decreet dit voorschrijft. Er is sinds 2009 een openbare verkoop in het voorjaar, en één in het najaar.
Op enkele uitzonderingen na (vb. het Zwin Provinciaal Domein) is de basistoegang tot de ANB-domeinen gratis, dit in lijn met de sociaal-recreatieve opdracht van het ANB. Als voetganger hebt u vrije toegang en kan u gebruik maken van heel wat bewegwijzerde wandelpaden. Als recreatieve fietser dient u de aangeduide routes te respecteren. Gemotoriseerd verkeer is in principe uitgesloten, op de voertuigen van het ANB na. Zij staan in voor het dagelijks beheer van onze domeinen.
Er is een methodiek voor een bomenplan in opmaak. Hierin wordt beschreven hoe je een beheer- en beleidsplan voor bomen die niet in natuurgebied of bos liggen, opmaakt. Het bevat ook een handleiding voor het opmaken van een bomeninventaris. In het voorjaar van 2009 zal dit bomenplan voorgesteld worden.
De duurzaamheidsambtenaar is de spilfiguur voor het tot stand komen van een duurzaam lokaal milieubeleid binnen de gemeente. Het takenpakket van de duurzaamheidsambtenaar bestaat onder meer uit:
Het Harmonisch Park en Groenbeheer duidt op de beleidsvisie van het ANB. Met deze beleidsvisie wil de Vlaamse overheid erop aansturen om parken en groen op een duurzame en ecologisch verantwoorde manier te beheren. Hierbij gaat er aandacht naar natuur, milieu en mens. Deze visie is de basis voor het eigen beheer van het ANB, maar ook voor het advies en de ondersteuning van andere groenbeheerders.
Een Harmonisch Park- en Groenbeheerplan legt het beheer van een park vast voor de komende 20 jaar vast in de vorm van een beheertabel. Deze beheertabel kwam tot stand nadat eerst een beheervisie (doelstellingen) voor het park of groengebied werd bepaald op basis van de principes Harmonisch Park- en Groenbeheer. Hoe je een beheerplan opstelt, is beschreven in het Vademecum Beheerplanning.
Een technische beschrijving van het beheer vind je in de technische vademecums over verschillende items zoals grasland, water, bomen, integrale toegankelijkheid…
Neen. Subsidies zijn enkel gericht naar openbare besturen.
Ja. Er zijn 2 subsidiekanalen voor de inrichting en het beheer van parken:
1) Steden en gemeenten kunnen via de oproep 'Voorbeeldstellende en vernieuwende Groenprojecten in het kader van het Harmonisch Park- en Groenbeheer' tot 150 000 euro subsidies ontvangen voor de aanleg en/of inrichting van groen. In het totaal is er jaarlijks 750 000 euro beschikbaar voor lokale besturen. Meer informatie vind je hier. (link naar pagina) of www.harmonischparkengroenbeheer.be. (blijft die site bestaan?)
2) Het Vlaamse Gewest sluit sedert 1992 vrijwillige overeenkomsten af met gemeenten en provincies om het milieubeleid op lokaal niveau te stimuleren. In ruil voor het uitvoeren van een aantal taken krijgen ze financiële en inhoudelijke ondersteuning van de Vlaamse overheid. Aanvankelijk heetten die contracten milieuconvenanten, maar sinds 2002 spreekt de Vlaamse overheid van een Samenwerkingsovereenkomst.
De vorige Samenwerkingsovereenkomst (2005-2007) met 249 (van de 308 Vlaamse) gemeenten en de vijf provincies liep af op 31 december 2007. Sinds 2008 kunnen gemeenten intekenen op de nieuwe Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013.
Deze nieuwe Samenwerkingsovereenkomst telt tien thema’s waarvan elk een verplicht basisniveau, een facultatief onderscheidingsniveau en een facultatief projectniveau heeft. Via het thema Natuur van deze Samenwerkingsovereenkomst kunnen gemeenten subsidies krijgen voor projecten rond stedelijk groen, natuur en bos. In het basisniveau van dit thema zijn gemeenten verplicht om het Bermbesluit op te volgen, streekeigen soorten en autochtoon plantmateriaal te promoten en gebruik te maken van de Code van Goede Natuurpraktijk, opgesteld door het Vlaamse Gewest.
Meer informatie over de Samenwerkingsovereenkomst vind je op http://samenwerkingsovereenkomst.lne.be.
Vademecums kan je bestellen door onderstaand bedrag te storten op het rekeningnummer 091-2206053-11 of een bestelformulier op te vragen bij veerle.decock@lne.vlaanderen.be. Nadat je gestort hebt, wordt het vademecum opgestuurd. Voor vragen i.v.m. de bestelling kan je terecht bij veerle.decock@lne.vlaanderen.be.
Kostprijs (euro) Vermelding
Vademecum Beheerplanning 50 euro BeheerplanningHPG
Technisch Vademecum Water 50 euro TVWater
Technisch Vademecum Grasland 50 euro TVGrasland
Technisch Vademecum Bomen 60 euro TVBomen
Neen. Er bestaat geen groendecreet of parkdecreet. Tal van (sectorale) wetgeving is eveneens van toepassing op parken en openbaar groen die ook op andere openbare of private ruimte van toepassing is. Een opsomming van de belangrijkste:
1. lijst van vergunningsplichtige werken en vrijstellingen opgesomd in decreet van Ruimtelijke Ordening (zie www.ruimtelijkeordening.be) met o.a. een vergunningsplicht t.a.v. het kappen van bomen met een omtrek van 1m op 1m hoogte.
2. wetgeving m.b.t onroerend erfgoed zoals de bescherming van monumenten, stads- of dorpzichten en het landschapsdecreet. Hierin kunnen beschermende maatregelen opgenomen worden voor parken of parkelementen.
3. natuurvergunning voor het wijzigen van vegetaties bepaald in het Natuurdecreet
4. Pesticidendecreet dat het gebruik van pesticiden door openbare besturen verbiedt.
5. de watertoets legt de verplichting op de impact van wijzingen op de waterhuishouding te beperken.
De natuur in Vlaanderen is beperkt en mag daarom niet verder achteruitgaan (= stand-still). De code voor goede natuurpraktijk geeft richtlijnen voor het goed beheer van waterlopen, houtkanten, holle wegen, … zodanig dat bij het beheer de natuurwaarden niet achteruitgaan.
Meer informatie over de code voor goede natuurpraktijk vind je in de omzendbrief van 10 november 1998 (pdf-document) over de toepassing van het Natuurdecreet en de uitvoeringsbesluiten.
Bij het beheer (zowel bij het opstellen van een beheerplan als bij de praktische uitvoering ervan) van bossen in het VEN dient men rekening te houden met de criteria duurzaam bosbeheer.
Een bos kan gelijktijdig verschillende functies vervullen, onder meer economische, sociale, educatieve, wetenschappelijke en ecologische functies (zie het bosdecreet van 13 juni 1990). De criteria duurzaam bosbeheer zijn (zowel voor jou als voor de overheid) bedoeld om het beheer van bossen te evalueren en richting te geven.
De Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke Ordening - GECORO is een adviesraad voor ruimtelijke ordening op het niveau van de gemeente. De voornaamste opdrachten hebben te maken met de planning zoals bijvoorbeeld het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan, de ruimtelijke uitvoeringsplannen, de stedenbouwkundige verordeningen, de verkavelingen, de belangrijke stedenbouwkundige vergunningen, ...
Meer informatie over samenstelling, werking, ... van de GECORO vind je hier.
De gemeentelijke Minaraad is de tegenhanger van de Vlaamse MiNa-raad op het gemeentelijke niveau. In de gemeentelijke Minaraad zitten vertegenwoordigers van lokale milieu- en natuurverenigingen, naast vertegenwoordigers uit onderwijsinstellingen, sociaal-culturele organisaties en beroepsgroepen zoals land- en tuinbouwers. Ze geeft hetzij op eigen initiatief, hetzij op vraag advies aan het College van Burgemeester en Schepenen of aan de Gemeenteraad over het gemeentelijk milieu- en natuurbeleid.
GEN staat voor Grote Eenheden Natuur. Dit zijn volgens het Natuurdecreet gebieden die hetzij natuurelementen over een oppervlakte van minstens de helft van het gebied bevatten hetzij gebieden waarin een specifiek natuurelement met hoge natuurkwaliteit aanwezig is.
GENO staat voor Grote Eenheden Natuur in Ontwikkeling. Dit zijn volgens het Natuurdecreet gebieden die één of meer van de volgende kenmerken vertonen:
a) aanwezigheid van natuurelementen, verspreid over de oppervlakte van het gebied, waarvan de gezamenlijke oppervlakte echter kleiner kan zijn dan de helft van het gebied
b) aanwezigheid van belangrijke fauna- of flora-elementen waarvan het voortbestaan moet worden ondersteund door de maatregelen inzake het grondgebruik
c) terreinen al dan niet door kunstmatige ingrepen tot stand gekomen, met belangrijke mogelijkheden voor natuur- ontwikkeling
In de GENO is de natuur vaak niet zo sterk ontwikkeld als in de GEN. Met de nodige ingrepen kan echter gemakkelijk een hoge natuurkwaliteit bekomen worden.
Ruimtelijke uitvoeringsplannen worden opgemaakt om het ruimtelijk structuurplan van het betrokken niveau uit te voeren. Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen worden opgemaakt voor de uitvoering van het (gewestelijk) Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Aldus worden infrastructuren (spoorwegen, havens, luchthavens) en gebieden (stedelijke, natuur, bos, landbouw, bedrijven, toerisme en recreatie) die van gewestelijk belang zijn, geregeld via gewestelijke uitvoeringsplannen.
Meer informatie over de gewestelijke uitvoeringsplannen vind je hier.
Gewestplannen zijn een instrument uit de Ruimtelijke Ordening, dat momenteel gebied per gebied vervangen wordt door ruimtelijke structuur- en uitvoeringsplannen. Ze leggen de bestemming (gewenst gebruik) van een gebied juridisch vast.
Meer informatie over de gewestplannen vind je hier.
GGG staat voor Gecontroleerd Gereduceerd Getij.
Een overstromingsgebied kan als GGG ingericht worden. Een GGG is onderhevig aan de dagelijkse getijdenwerking. Bij vloed stroomt een klein laagje rivierwater via een inwateringssluis in de overloopdijk in het gebied. Bij eb loopt het gebied via een uitwateringssluis weer leeg. Het overstromingsgebied staat zo onder invloed van het getij,wat de kans op de ontwikkeling van waardevolle natuur vergroot.
Gecontroleerd overstromingsgebied. Gebied langs een tijrivier dat bij hoge waterstanden bewust onder water kan worden gezet om de druk op de andere gebieden te verminderen. Een GOG is aan de rivierzijde afgesloten door een lagere overloopdijk, aan landzijde door een hogere ringdijk. In geval van stormvloed stroomt het rivierwater over de overloopdijk in het GOG. De hogere ringdijk beschermt de achterliggende gronden. Bij eb loopt het gebied via een uitwateringssluis weer leeg. Een GOG overstroomt gemiddeld 1 à 2 keer per jaar.
Het Integraal Verwevings- en Ondersteunend Netwerk (IVON) bestaat uit natuurverwevingsgebieden, waar de natuurfunctie evenwaardig is aan andere functies en verbindingsgebieden waar andere functies voorrang krijgen op natuur.
Natuurverwevingsgebieden zijn aaneengesloten gebieden waarin verschillende functies voorkomen en die gekenmerkt zijn door de aanwezigheid van hoge natuurwaarden;
Natuurverbindingsgebieden zijn gebieden die ongeacht hun oppervlakte van belang zijn voor de migratie van planten en dieren tussen de verschillende natuur- of VEN-gebieden.
Het Maatregelenbesluit is de verkorte naamgeving voor het “Besluit van de Vlaamse regering houdende maatregelen ter uitvoering van het gebiedsgericht natuurbeleid” van 21 november 2003, BS: 27/01/2004. Dit besluit is een uitvoeringsbesluit van het Natuurdecreet. Het bevat enkele algemene en bijzondere beschermingsvoorschriften voor de bescherming van de natuur. Tevens bevat het de regelgeving met betrekking tot de ontheffingsprocedure en de procedure voor de afwijking op het verbod op onvermijdbare en onherstelbare schade.
Bekijk hier het Maatregelenbesluit.
De Milieu- en Natuurraad van Vlaanderen, of kortweg de MiNa-Raad, is een adviesorgaan van de Vlaamse regering. De Raad heeft een algemene bevoegdheid inzake studie, aanbeveling en advies voor alles wat verband houdt met milieu en natuur. De adviezen die de Raad verstrekt, zijn niet bindend. De bewindvoerders beslissen of de aangereikte argumenten en opmerkingen al dan niet geïntegreerd worden in hun beleid.
Meer informatie over de MiNa-raad vind je hier.
Een natuurrichtplan is een plan dat aangeeft waar de Vlaamse Gemeenschap in een bepaald gebied op het vlak van natuur naartoe wil. In het plan staan ook de instrumenten en middelen opgesomd die het mogelijk moeten maken dat doel te bereiken. Het plan wordt gemaakt op maat van het gebied en houdt rekening met de eigenheid ervan. Het wordt opgesteld in overleg met de eigenaars en de grondgebruikers.
Meer informatie over de natuurrichtplannen vind je hier.
Natuurverbindingsgebieden zijn gebieden die ongeacht hun oppervlakte van belang zijn voor de migratie van planten en dieren tussen de verschillende natuur- of VEN-gebieden. Natuurverbindingsgebieden vormen samen met de natuurverwevingsbieden, het IVON: het Integraal Verwevings- en Ondersteunend netwerk.
De rivierdijk wordt meer landinwaarts geplaatst zodat een groter deel van de vallei onder invloed komt van het getij. Vrij snel ontwikkelen er zich slikken en schorren. Een waardevol natuurtype voor een riviervallei.
Vogelrichtlijngebieden zijn speciale beschermingszones voor vogels, die in oktober 1988 door de Vlaamse Regering werden aangeduid in uitvoering van artikel 4 van de Europese Richtlijn 79/409/EEG van 2 april 1979 betreffende het behoud van de vogelstand.
Vogelrijke gebieden zijn de gebieden die werden geselecteerd op basis van de aanwezigheid van 1% van de geografische populatie van Noordwest-Europa van de soort of ondersoort van een bepaalde watervogel in dat gebied of het regelmatig voorkomen van concentraties van meer dan 20.000 watervogels in dat gebied.
Bedrijfsperceel wordt in het Maatregelenbesluit (art.1, 9°) gedefinieerd als de terreinen die behoren bij de bedrijfsgebouwen en met deze bedrijfsgebouwen een ononderbroken ruimtelijk geheel vormen met een straal van maximaal 50m rond de vergunde bedrijfsgebouwen. Dit omvat de gebouwen, waarbinnen de bedrijfsactiviteiten plaatsvinden, de bijhorende loodsen en opslagruimten en de parkeerruimte. Het bedrijfsperceel omvat geen graasweides, akkers, ontginningen, schuilhokken en dergelijke.
Tijdens sommige periodes kan het noodzakelijk zijn voor de veiligheid van de bezoeker om het gebied tijdelijk af te sluiten. Dit is het geval voor jachtactiviteiten, gevaarlijke beheerwerken zoals het vellen van bomen in de buurt van toegankelijke wegen of bij acuut brandgevaar. Ook kan het nodig zijn voor kwetsbare broedgevallen of populaties of kwetsbare vegetatie om tijdelijk bepaalde delen of volledige gebieden af te sluiten voor bezoekers.
Voor openbare bossen en erkende natuurreservaten vereist deze ontoegankelijkheid een machtiging (toestemming) van het agentschap. Voor jachtactiviteiten kan deze machtiging vanuit praktisch oogpunt jaarlijks of per broedseizoen worden gegeven.
Voor private bossen is hiervoor strikt genomen geen toestemming nodig. Maar, indien de privébeheerder subsidies voor openstelling ontvangt van het Agentschap voor natuur en Bos dan dient hij zich wel te houden aan een aantal maxima. Zo kan om ecologische redenen, na akkoord van het agentschap, het bos maximaal 5 maanden per jaar worden afgesloten. Voor jachtactiviteiten kan de beheerder zijn bos maximaal 30 dagen afsluiten. Op zondagen en feestdagen moet de bostoegankelijkheid echter wel gegarandeerd blijven.
Om deze tijdelijke ontoegankelijkheid aan te kondigen moet de beheerder gebruik maken van de verbodsaffiches V.16 t.e.m. V.19 in de bijlage bij het Besluit Vlaamse Regering van 5/12/2008 betreffende de toegankelijkheid van de bossen en de natuurreservaten.
Deze gebodsaffiches moeten een aantal gegevens bevatten, zoals:
Het is in de regel de beheerder van het gebied die de verbodsaffiches plaatst. Het plaatsen kan wel uit praktische overwegingen doorgedelegeerd worden aan bijvoorbeeld de exploitant of uitvoerder van gevaarlijke beheerwerken of de jachtrechthouder via een soort dienstenovereenkomst waarbij de jachtrechthouder of de exploitant een materiële handeling voor de beheerder verricht. Dit wordt wel best in een overeenkomst gegoten die deel kan uitmaken van de jachtpachtovereenkomst of vervat zitten in de exploitatievoorwaarden. Er moet wel op toegezien worden dat er in de overeenkomst/exploitatievoorwaarden voldoende zekerheden worden ingebouwd indien de jager/exploitant zijn voorwaarden niet nakomt (aansprakelijkheid, sancties, …).
De toegankelijkheidsregeling heeft volgens het Toegankelijkheidsbesluit van 5 december 2008 betrekking op bossen of natuurreservaten en daarbinnen meer bepaald op:
Ten aanzien van de genoemde gebruikers (voetgangers, fietsers, enz.) kan telkens de toegankelijkheid worden geregeld, en dus ook worden beperkt.
Maar men kan de gewestelijke bevoegdheden niet op zo vergaande wijze uitoefenen dat de federale bevoegdheden niet meer kunnen worden uitgeoefend. Dus in een toegankelijkheidsregeling een buurtweg die ook een bosweg is, ontoegankelijk stellen voor een categorie gebruikers zoals fietsers, kan, maar hem totaal ontoegankelijk stellen voor alle gebruikers, lijkt juridisch voor kritiek vatbaar. De federale wetgeving inzake buurtwegen, die regelt hoe een buurtweg kan worden afgeschaft, wordt daardoor immers uitgehold.
Het begrip ‘voetgangers’ moet ruim worden geïnterpreteerd zijnde: wandelaars, joggers, rolstoelgebruikers, fietsers jonger dan 9 jaar, bestuurders van segways die beschikken over een beperkte mobiliteit, oriëntatielopers. Deze opsomming is niet limitatief.
Het aanvullend reglement, het politiereglement en de toegankelijkheidsregeling hebben een verschillend toepassingsgebied, dat soms overlapt. De keuze voor het een of het ander zal vooral afhangen van wat men juist beoogt te regelen. De toegankelijkheidsregeling heeft volgens het Toegankelijkheidsbesluit betrekking op bossen of natuurreservaten en daarbinnen meer bepaald op: a) wegen die toegankelijk worden gesteld voor voetgangers, fietsers, ruiters en gespannen; b) stilstaande wateren en niet-gecatalogeerde waterlopen en hun oevers die toegankelijk worden gesteld voor vissers, zwemmers, duikers, kajakkers, zeilers, roeiers en surfers, en; c) andere oppervlakten (speelzone, hondenzone, bivakzone, vrij toegankelijke zone) die toegankelijk worden gesteld voor voetgangers. Ten aanzien van de genoemde gebruikers (voetgangers, fietsers, enz.) kan telkens de toegankelijkheid worden geregeld, en dus ook worden beperkt. De toegankelijkheidsregeling wordt goedgekeurd door de Vlaamse Minister van Leefmilieu. Een toegankelijkheidsregeling vormt onder meer door het feit dat er een speciaal uitvoeringsbesluit is voor opgesteld, duidelijk de eerste keuze om de toegankelijkheid te regelen. De Vlaamse Regering kan overeenkomstig art. 10, §§ 2 en 3 van het Bosdecreet en art. 13, § 1, 6° van het Natuurdecreet bij uitvoeringsbesluit de toegankelijkheid regelen. Het aanvullend reglement heeft betrekking op domeinbossen, bosreservaten, natuurreservaten, het VEN en de speciale beschermingszones, en daarbinnen meer bepaald op wegen die worden toegankelijk gesteld (in dat geval worden ze goedgekeurd door de Vlaamse Minister van Leefmilieu) of andere (reeds) openbare wegen (in dat geval worden ze goedgekeurd door de gemeenteraad). Het gebruik van een aanvullend reglement is nodig (ten opzichte van een toegankelijkheidsregeling) indien men de toegankelijkheid op wegen wil regelen voor andere gebruikers dan voetgangers, fietsers, ruiters en gespannen (dit is weinig waarschijnlijk), of de toegankelijkheid op wegen buiten de natuurreservaten (maar wel binnen het VEN of de speciale beschermingszones) wil regelen, of de toegankelijkheid van (reeds) openbare wegen die geen boswegen of voor het verkeer minder belangrijke openbare wegen zijn (in de desbetreffende gebieden) wil beperken. Voor de boswegen en voor het verkeer minder belangrijke openbare wegen in een natuurreservaat of het VEN, is de Vlaamse Regering bevoegd de toegankelijkheid te regelen op grond van art. 10, §§ 2 en 3 van het Bosdecreet en art. 13, § 1, 6° van het Natuurdecreet. De mogelijkheid van een toegankelijkheidsregeling is evenwel beperkt tot de bossen en natuurreservaten. Het politiereglement tenslotte heeft voor wat betreft het wegverkeer een eerder beperkte betekenis, met name het regelen van tijdelijke toestanden (genomen door het college van burgemeester en schepenen). Het is daarentegen van groot belang voor het regelen van de toegankelijkheid van openbaar groen buiten de bossen of natuurreservaten, zoals een gemeentelijk park of zelfs een park in eigendom van het Vlaamse Gewest (genomen door de gemeenteraad), of een provinciaal park (genomen door de provincieraad).
De eigenaar of beheerder kan in bepaalde gevallen aansprakelijk worden gesteld voor schade aan de bezoekers in de bossen of natuurreservaten, dit onder meer op basis van art. 1382 B.W. (fout of nalatigheid, bvb. scheefstaande bomen niet tijdig gesnoeid hebben), art. 1384, lid 1 B.W. (gebrek in de zaak, bvb. onverwachte putten in de wegen), of zelfs art. 1385 B.W. (bewaarder van een dier, bvb. Door grazers die wandelaars verwonden). Het Vlaamse Gewest heeft echter een polis B.A. Vlaamse bossen afgesloten met Ethias die de aansprakelijkheid van de (eigenaars en) beheerders van Vlaamse bossen (bedoeld wordt bossen in Vlaanderen) dekt. Het maakt niet uit of het private of openbare eigenaars betreft. In principe is de burgerlijke aansprakelijkheid gewaarborgd die ten laste kan vallen van bosbeheerders van bossen gelegen in het Vlaamse Gewest, uit hoofde van schade veroorzaakt door een ongeval aan het publiek dat gebruik maakt van het bos in overeenstemming met de wetgeving of dat gebruik maakt van de wegen die zich bevinden langsheen de openbare bossen en private bossen. Het is een polis B.A., wat inhoudt dat enkel indien de bosbeheerder aansprakelijk is, het slachtoffer zal vergoed worden. Zij betreft uiteraard enkel de aansprakelijkheid van de bosbeheerder (en zijn aangestelden, bvb. iemand die signalisatie aanbrengt) jegens bezoekers, maar niet deze van een bezoeker (bvb. leider van een jeugdbeweging) ten opzichte van andere bezoekers (bvb. de jongeren van de jeugdbeweging), of deze van een bezoeker jegens de bosbeheerder (bvb. een bezoeker die schade aanricht aan de bomen of vuilnis achterlaat). Indien de schade wordt veroorzaakt door motorvoertuigen van de bosbeheerder (of bij het ongeval motorvoertuigen of vaartuigen betrokken zijn, bvb. kinderen vallen van de tractor in een beheersweekend), dan komt de verzekering niet tussen. Ook indien de schade voortvloeit uit brand of ontploffing komt de verzekering niet tussen. Met het oog op de uitbreiding van de toegankelijkheid tot natuurreservaten zal de polis met Ethias worden uitgebreid tot de Vlaamse en erkende natuurreservaten.
Het is belangrijk dat de bosbeheerder zich in een toegankelijkheidsregeling exonereert voor die aansprakelijkheid jegens bezoekers die niet gedekt is door de polis. Een exoneratiebeding is een contractueel beding waarbij een partij stipuleert geheel of gedeeltelijk bevrijd te zullen zijn indien zijn contractuele of (zoals in casu) buitencontractuele aansprakelijkheid in het gedrang komt. Er zijn volgens de rechtspraak vier geldigheidsvoorwaarden: kennis en aanvaarding, geen strijdigheid met dwingend recht, geen exoneratie voor eigen opzet of zware fout (zij het dat dit laatste betwist is), en geen uitholling van de overeenkomst1. In geval van exoneratie, handelt de bezoeker op eigen risico. Sommige van de geldigheidsvoorwaarden stellen in casu problemen. Vooreerst is er de vereiste van de kennis en aanvaarding door de bezoekers. Het hangen van bordjes met een exoneratie aan de voornaamste ingangen van het bos of natuurreservaat, impliceert op zichzelf geen aanvaarding door de bezoekers. Men vindt in de rechtspraak voorbeelden waar een uitbater van een carwash of een speelterrein ondanks een bordje met een exoneratie toch wordt aansprakelijk gesteld2. Op de vraag of een overheid zich bij reglement kan exonereren antwoordt de rechtspraak ook al verdeeld. In sommige rechtspraak3 worden exoneratiebedingen in gemeentelijke reglementen aanvaard, in andere rechtspraak en door de Raad van State4 niet; zo wordt in een bepaald een exoneratiebeding in een gemeentelijk politiereglement buiten toepassing gelaten wegens de strijdigheid met een hogere rechtsnorm, met name de art. 1382 e.v. B.W. Het is juridisch zeker aanvechtbaar in een exoneratie zonder meer te verwijzen naar de polis B.A. in de zin van “behoudens eigen bedrog of opzettelijke fout, kan de bosbeheerder niet aansproken worden voor de vergoeding van schade die niet gedekt is door de polis B.A. Vlaamse bossen”. Het probleem is immers dat de bezoekers de inhoud van die polis niet (behoren te) kennen, zodat dit mijns inziens geen duidelijk en ondubbelzinnig kenbaar maken is van (de omvang van) de exoneratie, laat staan dat de exoneratie zou aanvaard zijn door de bezoekers. Uit de polis vloeit reeds voort dat indien de bezoeker de toegankelijkheidsregeling (of andere wetgeving) niet volgt, eventuele schade niet gedekt is door de polis. Aangezien de bezoeker door de regels niet te volgen een zware fout maakt, zal hij wellicht ook de beheerder niet met succes kunnen aanspreken. Volledig zeker is dit laatste echter niet, want de rechter zou gebeurlijk ook tot een gedeelde aansprakelijkheid kunnen besluiten (b.v. ingeval de fout van de bosbeheerder zwaar doorweegt), zodat de beheerder dan toch een deel van de schade zou moeten vergoeden. Dit moet absoluut worden vermeden door in dit geval ook uitdrukkelijk in een exoneratie te voorzien. Voor de rest kan worden gedacht aan een exoneratie bij het betreden van verwilderde gedeelten met bos, het betreden van bos bij krachtige wind, het gebruik maken van de waterpartijen om te zwemmen, enz. Het hangen van bordjes met een exoneratie aan de voornaamste ingangen van het bos of natuurreservaat of aan de betrokken plaats is aan te bevelen. Men moet echter voor ogen houden dat een dergelijke exoneratie juridisch niet volledig onaanvechtbaar kan zijn. Er moet ook goed overwogen worden of die dingen waarvoor de beheerder zich wil exonereren, niet best worden verboden aan de bezoekers, in plaats van dat aan de bezoekers wordt toegelaten ze te doen op eigen risico.
Deze wetgeving bevat daaromtrent geen algemene bepalingen vooraan daar waar het toepassingsgebied of het doel van de wetgeving wordt bepaald. Daaruit kan worden afgeleid dat aangezien activiteiten van eigenaars niet uitdrukkelijk worden uitgesloten, deze er in principe onder vallen. De (hiervoor besproken) verbodsbepalingen in het Natuurdecreet, Bosdecreet en hun uitvoeringsbesluiten die onrechtstreeks van belang kunnen zijn voor de recreatie gelden alleszins ook voor eigenaars; daarover kan niet de minste twijfel bestaan: zo b.v. het verbod in het Bosdecreet om paddenstoelen te plukken of om met motorvoertuigen te rijden. Dit kan onder meer worden afgeleid uit het feit dat in die verbodsbepalingen wordt bepaald dat ervan kan worden afgeweken, voor het beheer of in het beheerplan, of met een machtiging van het Agentschap. Voor wat de regelingen inzake toegankelijkheid zelf betreft, is een genuanceerd antwoord op zijn plaats. In sommige bepalingen (bvb. van het Toegankelijkheidsbesluit) wordt vermeld dat bepaalde activiteiten (van bezoekers ?) slechts mogen mits machtiging of toestemming van de beheerder. Daaruit blijkt dat die bepalingen niet tot doel hebben de activiteiten van de eigenaar zelf te regelen. Maar daarmee blijft de vraag of men dit laatste mag doortrekken naar andere bepalingen. Het antwoord lijkt ontkennend. Met name indien voor bepaalde activiteiten (van bezoekers ?) machtiging van het Agentschap nodig is, dan lijken daar ook de activiteiten van de eigenaar onder te vallen. Overigens indien dit niet zo zou zijn, zou de regeling een vanuit redenen van natuurbehoud of bosbeheer niet te rechtvaardigen inbreuk op het gelijkheidsbeginsel inhouden, want waarom kan de hoedanigheid van de aanvrager (eigenaar of niet) beslissend zijn vanuit redenen van natuurbehoud of bosbeheer om een machtiging van het Agentschap te vereisen ? Voor zover echter geen machtiging van het Agentschap (of een andere overheidsinstantie) nodig is, of de activiteit niet uitdrukkelijk verboden is in een andere regeling dan een toegankelijkheidsregeling zelf – die immers bedoeld is als instrument voor de eigenaar om de toegankelijkheid voor bezoekers te regelen – , mag de eigenaar zelf deze activiteit doen: zo bv. de paden verlaten bij het wandelen in zijn bos. Deze stelling kan mede steunvinden in de bescherming van het eigendomsrecht van art. 16 G.W. en art. 544 B.W.
Vooreerst moet u zich ervan vergewissen dat de gekozen activiteit niet strijdig is met de regelgeving. Zo is gemotoriseerd verkeer voor recreatieve doeleinden verboden. Verder bepaalt de wetgeving dat in bossen en natuurreservaten recreatieve mogelijkheden voor wandelaars op de wegen en in bepaalde zones mogelijk zijn en dat er bovendien mogelijkheden kunnen gecreëerd worden voor fietsers, ruiters en bestuurders van gespannen. Deze mogelijkheden uiten zich op volgende wijze: Voetgangers hebben steeds toegang tot de wegen tenzij een geldig verbodsbord de toegang verbiedt (= principiële toegankelijkheid). Voor fietsers, ruiters en bestuurders van gespannen is het principe omgekeerd en moet de beheerder via toegankelijkheidsborden, op basis van een ministerieel goedgekeurde toegankelijkheidsregeling, aangeven welke wegen toegankelijk zijn voor de desbetreffende groep van gebruikers. Indien het bos of natuurreservaat een afgesloten water bevat of een niet-gecatalogeerde waterloop, dan kan de beheerder via de toegankelijkheidsregeling eveneens mogelijkheden creëren voor diverse vormen van watersport. Indien de beheerder de door u gewenste activiteit al heeft toegestaan via de principiële toegankelijkheid of via een specifieke toegankelijkheidsregeling voor het gebied dan hoeft u geen afzonderlijke toestemming meer te vragen. Voorbeeld: een wandeltocht op niet afgesloten boswegen, een fietstocht op wegen aangeduid als toegankelijk voor fietsers, … Uiteraard blijft het altijd raadzaam om als goede organisator vooraf de beheerder op de hoogte te brengen van de geplande activiteit. Zo kunnen ‘verrassingen’ op de dag zelf worden vermeden.
Wat u echter wel altijd moet doen, is controleren of de geplande activiteiten geen machtiging vereist van het Agentschap voor Natuur en Bos. Dit kan via de website van ANB. Risicovol is afhankelijk van de aard van de activiteit, het aantal geschatte deelnemers en eventuele toeschouwers, de periode van organisatie en het type gebied (bos of open gebied). Deze machtiging heeft alles te maken met de bescherming van de aanwezige fauna en flora en is dus onafhankelijk van het eigendomsstatuut van de gekozen locatie. Een aanvraagformulier kan u vinden via de website van ANB.
Als privé-boseigenaar heeft u de mogelijkheid om onvoorwaardelijk uw privé-eigendom af te sluiten voor bezoekers. U dient dit wel te doen via het wettelijk vastgestelde verbodsbord: V.14. Dit bord kan u tegen betaling aankopen via de bosgroepen. U kan ook zelf instaan voor de productie van deze borden indien u de modaliteiten met betrekking tot kleur, formaat en afmetingen zoals vastgelegd in de bijlage bij het BVR van 8 december 2008 betreffende de toegankelijkheid van de bossen en de natuurreservaten respecteert. Het ontoegankelijk stellen van openbare bossen is slechts toegestaan na een machtiging van het Agentschap. Voor natuurreservaten dient de ontoegankelijkheid vastgelegd te worden via het beheerplan.
Neen. Wie wil vissen in het Boudewijnkanaal, de havendokken in Antwerpen, de Grensmaas of onbevaarbare waterlopen, moet bovenop het gewone visverlof een extra vergunning aanvragen.
Het vangen van paling in Vlaamse binnenwateren is niet verboden. Wel raadt de Vlaamse overheid af om je gevangen paling te consumeren. Uit onderzoek blijkt immers dat er te grote concentraties PCB’s, zware metalen en pesticiden worden aangetroffen in deze dieren. Palingen leven in Vlaanderen vaak in de nabijheid van vervuild bodemslib en slaan die vervuilende stoffen op in hun vetlaag. Palingen eten bovendien zelf andere vissen en krijgen zo nog meer van die vervuilende stoffen binnen. Dat laatste geldt ook voor andere roofvissen zoals snoekbaars, baars en snoek. Wanneer je paling of roofvis eet, krijg je zelf ook stoffen binnen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Sommige bestanddelen zijn zelfs kankerverwekkend. Het eten van deze vissen wordt daarom afgeraden.
Wil je als visser aan de slag dan moet je in het bezit zijn van een vergunning, een visverlof. Er zijn drie soorten visverlof.
Geef je naam, adresgegevens, identiteitskaartnummer en de omstandigheden van het verlies door aan de centrale diensten van het Agentschap voor Natuur en Bos. Na controle van jouw gegevens in de gegevensbank van de visverloven zal men jou zo snel mogelijk een duplicaat toesturen.
Centrale Diensten Agentschap Natuur en Bos Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel: 02 553 81 02 Fax: 02 553 81 05 visserij.anb@vlaanderen.be
Een op jaarlijks verzoek van een houder van het jachtrecht, op grond van kwalitatieve of kwantitatieve elementen, door het Agentschap voor Natuur en Bos vastgesteld aantal stuks wild van een bepaalde wildsoort dat in het jachtterrein van de jachtrechthouder mag worden geschoten.
Het beheerplan kleinwild is een wildbeheerplan voor haas, fazant en patrijs, door een jachtrechthouder of een groep jachtrechthouders verplicht vierjaarlijks in te dienen bij het Agentschap voor Natuur en Bos. Erkende wildbeheereenheden zijn vrijgesteld van deze verplichting.
De bijzondere jacht is een uitbreiding van de gewone jacht. De jachtrechthouder kan, wanneer er schade dreigt aan gewassen of eigendommen, extra jagen op de wildsoort die de schade dreigt te veroorzaken. De minister bepaalt de voorwaarden en de periode wanneer er op welke soort aan “bijzondere jacht” mag gedaan worden. De bijzondere jacht moet 24 uur op voorhand worden gemeld aan het Agentschap voor Natuur en Bos. Voor bijzondere jacht op grofwild is een afschotplan verplicht.
De bijzondere veldwachter is een officier van de gerechtelijke politie met beperkte politiebevoegdheid. Hij moet toezien op het eerbiedigen van de geldende wetten en het opsporen van misdrijven binnen de grenzen van het gebied waarvoor hij beëdigd is. Hij is gemachtigd om misdrijven vast te stellen, personen hiervoor te ondervragen en zelfstandig proces-verbaal op te stellen. Hij kan zowel door openbare instellingen als door particuliere personen worden aangesteld. In de praktijk worden bijzondere veldwachters door particulieren aangesteld om hun eigendommen en hun vis- of jachtterreinen te bewaken. Wanneer een bijzonder veldwachter aangesteld wordt door een openbare instelling, gaat het meestal om het bewaken van domeinen, gebouwen en installaties.
De jachtrechthouder kan jagen tijdens de door de minister bepaalde data. Deze data kunnen verschillen van soort tot soort.
Het jachtdecreet rangschikt deze soorten als grofwild: edelherten (Cervus elaphus), reeën (Capreolus capreolus), damherten (Dama dama), moeflons (Ovis musimon), wilde zwijnen (Sus scrofa).
Elke jachtrechthouder die op welke wijze ook van zijn recht gebruik maakt (geweer, buidels en fretten of roofvogel), is verplicht om een plan van zijn jachtterrein met aanduiding van de percelen waarbinnen hij geen jachtrecht heeft, in te dienen bij de arrondissementscommissaris. Voor de jacht met het geweer moet het jachtplan minimum 40 hectare aaneengesloten oppervlakte bevatten. Deze regel is niet van toepassing voor jacht met een roofvogel.
Een jachtrechthouder die niet is aangesloten bij een wildbeheereenheid. Om te mogen jagen met het geweer moet de individuele jachtrechthouder minstens over 40 ha aaneengesloten jachtterrein beschikken.
De houders van een jachtverlof afgegeven in het Vlaamse Gewest kunnen als gastheer een jachtvergunning verkrijgen voor hun niet in het Vlaamse Gewest wonende genodigden. De jachtvergunning is slechts geldig voor de vijf vooraf bepaalde data van het jachtseizoen vermeld op de jachtvergunning. Een jachtvergunning kost 40 euro.
Iedereen die in Vlaanderen wil jagen met het geweer moet een jachtverlof bezitten. Een jachtverlof dat elke dag van het jachtseizoen geldig is, kost 150 euro. Een jachtverlof dat alleen op zondag geldig is, kost 105 euro.
Het jachtdecreet rangschikt deze soorten als kleinwild: hazen (Lepus europaeus), fazanten (Phasianus colchicus), korhoenders (Lyrurus tetrix), patrijzen (Perdix perdix).
Het jachtdecreet rangschikt deze soorten als overig wild: houtduiven (Columba palumbus), konijnen (Oryctolagus cuniculus), vossen (Vulpes vulpes), verwilderde katten (Felis catus), bunzings (Putorius putorius), hermelijnen (Mustela erminea), wezels (Mustela nivalis), boommarters (Martes martes), steenmarters (Martes foina).
Erkende wildbeheereenheden kunnen jaarlijks een projectsubsidie aanvragen. De projecten moeten het wildbeheerplan uitvoeren.
Wanneer kraaien, eksters of gaaien zware schade berokkenen aan gewassen of eigendommen kan men overgaan tot bestrijding. Deze bestrijding valt niet onder de jachtwetgeving maar onder de wetgeving van vogelbescherming.
Alle erkende wildbeheereenheden hebben jaarlijks recht op een basis- en oppervlaktesubsidie. De basissubsidie bedraagt 250 euro, de oppervlaktesubsidie is afhankelijk van de oppervlakte van het werkingsgebied van de wildbeheereenheid.
Een uitgebreid wildbeheerplan bevat naast de verplichte gegevens van het beperkt wildbeheerplan nog andere gegevens die belangrijk zijn in het kader van het wildbeheer binnen de wildbeheereenheid zoals bijvoorbeeld informatie over schade aan land- en tuinbouwgewassen en de evolutie van het gevonden valwild.
Het jachtdecreet rangschikt deze soorten als waterwild: wilde eenden (Anas platyrhynchus), krakeenden (Anas strepera), slobeenden (Anas clypeata), kuifeenden (Aythya fuligula), tafeleenden (Aythya ferina), pijlstaarten (Anas acuta), wintertalingen (Anas crecca), smienten (Anas penelope), grauwe ganzen (Anser anser), rietganzen (Anser fabalis), watersnippen (Gallinago gallinago), meerkoeten (Fulica atra), toppereenden (Aythya marila), kolganzen (Anser albifrons), kleine rietganzen (Anser brachyrhynchus), Canadaganzen (Branta canadensis), waterhoenen (Gallinula chloropus), kieviten (Vanellus vanellus), zomertalingen (Anas querquedula), bokjes (Lymnocryptes minimus), goudplevieren (Pluvialis apricaria).
Een wildbeheereenheid is een vrijwillig samenwerkingsverband tussen individuele jachtrechthouders binnen een ruimtelijk begrensd gebied dat meerdere jachtterreinen omvat en waarin een planmatig wildbeheer wordt gevoerd in samenwerking met andere partijen. Het ruimtelijk begrensde gebied wordt het werkingsgebied genoemd.
Het werkingsgebied van een wildbeheereenheid is de ruime buitengrens van alle jachtterreinen van de jachtrechthouder die lid zijn van de wildbeheereenheid. Het werkingsgebied kan ook terreinen omvatten waarop geen jacht toegelaten is.
Een wildbeheerplan is een onderdeel van het erkenningsdossier van een wildbeheereenheid. Het wildbeheerplan regelt het jachtgebeuren van een wildbeheereenheid en omschrijft het jachtbeleid voor de erkenningsperiode van 6 jaar. Het wildbeheerplan omvat alle aspecten van het faunabeheer en omvat zowel de bejaging en bestrijding van wildsoorten, de populatietrends en het beheer van wildhabitats. Het dient ook aan te geven welke stappen de wildbeheereenheid zal zetten om de samenwerking tussen de leden van de wildbeheereenheid te bevorderen en welke maatregelen er genomen zullen worden om het toezicht binnen de wildbeheereenheid te verbeteren.
Het wildrapport is een lijst van de op basis van tellingen geschatte voorjaarsstand en van de absolute afschotcijfers van patrijs, haas en fazant. Het wildrapport moet jaarlijks door de jachtrechthouder worden ingediend bij het Agentschap voor Natuur en Bos. Erkende wildbeheereenheden zijn vrijgesteld van deze verplichting.