Bescherming, herstel en ontwikkeling van natuur vergt naast economische (bv. geld) en sociale (bv. sensibilisering) instrumenten, ook een heldere wet- en regelgeving. De natuur in Vlaanderen wordt om die reden beschermd door internationale, Europese, federale en Vlaamse wetgeving.
Niettegenstaande Vlaanderen slechts ongeveer 13.500 km² groot is, hebben we ook internationaal een belangrijke rol te vervullen inzake natuurbehoud. Met het oog op natuurbehoud werkten diverse internationale instellingen verplichtingen uit waaraan staten, groot en klein, minimaal moeten voldoen. Zo zijn er bijvoorbeeld Ramsargebieden afgebakend voor de bescherming van (vogel)gebieden van internationale betekenis en onderschreef ons land de Conventie van Bern met als doelstelling het behoud van wilde dieren en planten en hun natuurlijk milieu. Met de uitvaardiging van de Habitatrichtlijn en de Vogelrichtlijn legde Europa dan weer een belangrijke taakstelling op aan Vlaanderen voor de bescherming van dier- en plantensoorten en hun leefgebieden. Net zoals met de Palingverordening Vlaanderen een belangrijke verantwoordelijkheid krijgt voor het behoud en herstel van de palingpopulatie in onze waterlopen.
Via het vertalen van deze internationale conventies, verdragen en richtlijnen in eigen wetgeving, maar vooral ook in concrete realisaties op het terrein, dragen we bij aan het tot stand komen van een Europees netwerk van natuurgebieden: Natura 2000.
De huidige structuur van de wetgeving is te verklaren door haar historische groei. In Vlaanderen groeide de wetgeving eerder sectoraal. Zo ontstond er wetgeving rond visserij, bos, natuur, landschap, wildbeheer en jacht… Vandaag vindt dit alles zijn vertaling in diverse wetteksten waaronder: het natuurdecreet, het bosdecreet, het jachtdecreet, het handhavingdecreet, de wetgeving inzake visserij en de soortenbescherming. Al deze wetten, decreten en hun respectievelijke uitvoeringsbesluiten, bieden een antwoord op de nieuwe vragen en verwachtingen die internationaal worden geformuleerd. Maar beogen vooral de natuur in Vlaanderen en al haar functies optimaal te beschermen.